METALEKIN AZIDOAK DITUZTEN ERREAKZIOAK

HELBURUA

Elementu batzuen erreaktibitatea ikertzea berauen izaeera metaliko handiago edo txikiagoa arabera sailkatuz.

MATERIALA

-Saiodiak eta tentegailua.

-Beroketa tresneria.

-Azido klorhidrikoa diluitua, ozpina(azido azetikoa), limoi zukua(azido zitrikoa) eta veste substantzia azido batzuk.

-Metalak: kobrea(kobre azal gabea), magnesioa(zinta), burdina(iltzeak), zinka(pila gastatu baten azala) eta aluminio(txirbilak).

BURUTZAPENA

1.-Bete itzazu urez bost saiodi beren 1/3 neurriraino. Etiketa itzazu saiodiak Cu, Al, Fe, Mg eta Zn bereizgarriekin.

2.-Gehitu metal zatitxo bat bakoitzari dagokion saiodian. Ohartuko zara metalek ez dutela urarekin erreakzionatzen. Har itzazu saiodiak matxardarekin eta ez erabili pipetarik azidoak zurgatzeko.

3.-Hustu itzazu berriro saiodiak, metal bakoitza bertan utziz, eta errepika ezazu entseiua ur beroarekin. Magnesioaren kasuan burbuilak ageri direla nabari da, izaera metaliko handikoa denez erreakzionatzen baitu oxigenoarekin konbinatuz  hidrogenoa askatzen den aldi berean .

4.-Hustu itzazu berriro saiodiak eta utzi bertan metalak, isuri itzazu ozpin milimitro batzuk eta ikusiko duzu magnesioa oso aktiboa dela, oso erraz desplazatzen baitu hidrogenoa azidotik.

5.-Proba ezazu orain veste azido batzuekin: limoiaren azido zitrikoarekin, azido klorhidriko diluituarewkin(salfumanarekin), eta abarrekin. 

6.-Idatz itzazu oharpenak.

 

ETXEKO SUHITZAILEAK

Sua itzaltzeko modu asko daude. Sugarrak karbono dioxidoz estaltzea da horietako bat. Izan ere, oxigeno faltan, sua amatatu egiten da.

Prezipitatu ontzi bat hartzen da eta beheko aldean argizari motz bat ipintzen da eta poxpolu batez piztuta uzten da. Beste  batean bikarbonato sodikoa jarri (bizpairu koilarakada) eta gainean ozpina bota; edalontzian aparra sortuko dela nabaritzen da. Izan ere, ozpina bikarbonatoarekin nahastuz, karbono dioxido gasa sortzen da.

 Handik pare bat minutura, bigarren edalontzian sortutako aparra argizaria dagoenera bota, eta sua itzaltzen dela ikusiko duzu. Karbono dioxidoak aireak baino pisu handiagoa duenez, edalontzi barruan geratzen da eta oxigenoa amaitzen da. Ondorioz, argizaria itzali egiten da.

Hain zuzen ere, suhiltzaileek karbono dioxidoa erabili ohi dute suteak itzaltzeko.

KARBONO DIOXIDOAREN ERAKETA: OZPINA BIKARBONATOAREKIN

Ozpinaren 100 ml erlemenyerrean sartzen dira.

o

Balantzan 10 g bikarbonato sodiko pisatzen dira. 

 Bikarbonatoa, kristalezko inbutuaren bidez pusika baten barruan sartzen da.

 Pusikaren ahoa eta erlenmeyerrean kokatzen da ez askatzeko modukoa.

Pusika altzatuz bikarbonatoa eroriko da erlemeyerrean eta dagokion erreakzio kimikoa sortuko da. Pusika puztu egingo da askaturiko karbono dioxidioarekin.

HIDROGENOAREN LORPENA ZINKA ETA AZIDO KLORHIDRIKOAREKIN

Hidrogenoa, elementurik sinpleena eta arinena da. Gas egoeran dago baldintza normaletan.   Kolore eta usaingabea, erregaia da eta airearen oxigenoarekin nahaste oso leherkorrak osatzen ditu. Errekuntza hau erreakzio exotermikoa da eta sugar urdina (ia ikusten ez dena) ematen du : 2H2 + O2 —> 2H2O + energia.  
Materialak: Saiodia eta prezipitatu ontzia                                      
Erreaktiboak: Ura, HCl eta zinkaProzedura:
1.Hartu prezipitatu ontzia, bota ur apur bat eta ere zinka zati bat.
2.-Bete urez saiodo bat eta jarri buelta emanda prezipitatu ontzian, ura erori gabe.
3.-Kokatu zink zatia saiodi ahoan.
4.-Bete prezipitatu ontzian azido klorhidrikoa.
5.-Behatu eta apuntatu gertatzen dena.
     

Erre ezazu lorturiko gasa: hartu kontuz saiodia, eman iezaiozu buelta eta hurbildu arin pospolo bat.  Hidrogenoa bada eztandatxo bat entzungo duzu.

UR OXIGENATUAREN DESNATURALIZAZIOA

AZUKREAREN DESHIDRATAZIOA AZIDO SULFURIKOAREKIN

Experimentu hau oso arriskutsua denez, beharrekoak diren segurtasun neurriak hartu behar dira.

Materialak:

• Prezipitatu ontzi txikia
• Azukrea
• Azido sulfurikoa
• Gas kampaia
• Hagaska

Prozedura:

Prezipitatu ontzian azukrea gehitzen da. Jarraian azido sulfurikoa eta ondo irabiatezen da. Segundu batzuk pasa ondoren erreakzio kimikoa hasiko da.

Hurrengo bideoan ikus daiteke eraldaketa:

Zer gertatu da?

Azido sulfurikoak azukrearen deshidratazioa eragiten du erreakzio exotermiko bat sortuz. Honetan narritagarriak diren gasak askatzen direnez gas kanpaian burutzeko beharra dago.
Ekuazio kimikoa:
 C₁₂H₂₂O₁₁ (s) + 18 H₂SO₄ (l) → C (s) + 6 CO₂ (g) + 29 H₂O (g) + 12 SO₂ (g) + 6 SO₃ (g) + CALOR
Era simplean honela adierazi ahal dugu erreakzioaren azkenengo partean:
C₁₂H₂₂O₁₁(s) → 12 C(s) + 11 H₂O(aq)
Karbonoa(ikatza) agertzen dela nabaria da eta honek duen itxura gasen askapenaren ondorioa da. Aldi berean eratzen den ura berehala lurrentzen da askaturiko beroagatik.



BEROA ERREAKZIO KIMIKOETAN

Gizarteak betidanik erabili izan ditu erreakzio kimikoak energia lortzeko. Energia esaten denean beroa, argia, elektrizitatea, etab esan nahi da. Hasieran egurraren edo ikatzaren errekuntza erreakzioak erabili ziren energia lortzeko, gaur egun espazio ontzietan eta hegazkinetan gertatzen diren erreakzioak erabiltzen dira.

 Erreakzio kimikoekin batera, bada, energia askatzen da batzuetan, erreakzio kimiko hauei exotermikoak deitzen zaie; beste batzuetan, ostera, energia absorbatu edo xurgatu egiten da, hauek endotermikoak dira. Era batera zein bestera, erreakzio kimikoekin batera energia trukea gertatzen da beti.